Upewnij się, że przytoczony cytat nie jest internetowym apokryfem

Wyeliminuj ze swoich tekstów zdania rzekomo wypowiedziane przez Einsteina, Twaina, Churchilla czy Tischnera, które nigdy nie padły w żadnym ich dziele.

Cztery filtry przeciwko fałszywym cytatom z sieci

  1. 01

    Traktuj z podejrzliwością wszystko przypisywane pięciu dyżurnym nazwiskom

    Einstein, Churchill, Twain, Lem i Piłsudski pełnią w internecie rolę magnesów przyciągających bezpańskie bon moty – bez tytułu dzieła i daty nie wierz grafice z cytatem.

  2. 02

    Szukaj konkretnego tytułu książki, listu lub przemówienia

    Prawdziwy cytat ma adres bibliograficzny (np. rozdział powieści, rocznik pisma, list z konkretnego roku); jeśli nigdzie nie ma źródła poza stronami z aforyzmami, skreśl go.

  3. 03

    Sprawdź polski przekład z oryginałem w Wikicytatach ze źródłami

    Dobre bazy typu Quote Investigator lub uźródłowione sekcje Wikicytatów oddzielają potwierdzone wypowiedzi od „przypisywanych” i podają pierwszego prawdziwego autora.

  4. 04

    Gdy masz cień wątpliwości, napisz „jak mawia obiegowy aforyzm”

    Samo zdanie bywa celne nawet bez wielkiego nazwiska pod spodem – uczciwe zaznaczenie, że to powiedzenie krążące w kulturze, chroni Cię przed wpadką.

Przykład działania

Planowane otwarcie z popularnym cytatem

Jak mawiał Albert Einstein, szaleństwem jest robić wciąż to samo i oczekiwać różnych rezultatów – i dokładnie tak wygląda dziś nasza coroczna reforma rozkładu jazdy.

Weryfikacja i zgrabny ratunek redakcyjny

Werdykt: Apokryf – zdanie nie występuje w żadnych pismach Einsteina (pojawiło się w druku dopiero w latach 80. XX w. w broszurach grup wsparcia). Bezpieczna i świeższa wersja: „Popularne porzekadło mówi, że definicją szaleństwa jest robienie wciąż tego samego w nadziei na inny wynik – gdyby jego autor przejechał się naszą koleją w grudniu, nazwałby to raczej tradycją”.

Zamiana fałszywego Einsteina na jawne porzekadło chroni erudycję autora i pozwala zachować rytm zamierzonego żartu.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego czytelnicy tak surowo oceniają fałszywy cytat w felietonie kulturalnym?

Ponieważ powołanie się na klasyka jest gestem erudycji – gdy okazuje się skopiowane ze strony z memami, pryska cały autorytet oczytanego przewodnika.

Czy wolno w felietonie lekko sparafrazować cytat literacki bez cudzysłowu?

Tak, aluzja literacka bez cudzysłowu jest w pełni uprawniona, natomiast wszystko ujęte w cudzysłów musi zgadzać się z oryginałem co do jednego słowa.

Ile cytatów z innych autorów mieści bez przeładowania jeden krótki felieton?

Najwyżej jeden naprawdę trafny i nieoczywisty; gdy autor co akapit podpiera się cudzymi nazwiskami, własny głos ginie pod wypisami z lektur.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania